و قهراً جنبهء كلى و عمومى دارد ، يا مانند قوانين و آداب و عادات عرفى تابع شرايط قراردادى است و قهراً جنبهء اختصاصى ، نژادى يا منطقه اى دارد و به اصطلاح قانون خاصى است كه افراد خاصى مىتوانند از مزاياى آن استفاده كنند نه همه ؟ ( و اين جهت فقط در قوانين قراردادى ممكن است نه در قوانين تكوينى و يا قوانين منطبق بر فطرت ) . در فرمولهاى علمى خصوصيات عقيده اى يا قومى يا زبانى يا منطقه اى دخالت و اثر ندارد . مالاريا در بدن هركس وارد شود او را بيمار مىكند و دواى او هم مورد استعمال هركس قرار بگيرد مفيد واقع مىشود . پس هركس كه به ديگران بدى بكند مجازات دارد خواه كافر و يا مسلمان ، هركس هم كه به ديگران نيكى كند پاداش نيك مىبيند . بهشت و جهنم هم كه چيزى جز خانهء پاداش و كيفر نيست . حقيقت اين است كه از نظر قرآن ، اعمال و افعال بشر از آن جهت كه در سرنوشت و سعادت او مؤثرند تابع شرايط واقعى مىباشند و قهراً نيز قوانين و مقررات الهى قوانين كلى و عمومى است . قرآن به جنبه هاى اعتبارى و قراردادى هرگز تكيه نمىكند . قرآن به افكار يهود اعتراض مىكند كه مىگفتند : . * ( لن تمسنا النار الَّا اياماً معدودة قل اتخذتم عند الله عهداً فلن يخلف الله عهده‌ام تقولون على الله ما لاتعلمون . بلى من كسب سيئة و احاطت به خطيئته فاولئك اصحاب النار هم فيها خالدون . و الذين امنوا و عملوا الصالحات اولئك اصحاب الجنة هم فيها خالدون . ) * ( بقره ، 80 - 82 ) . ايضاً : . * ( المتر الى الذين اوتوا نصيباً من الكتاب يدعون الى كتاب الله ليحكم بينهم ثم يتولى فريق منهم و هم معرضون . ذلك بانهم